11 vilayetimizi derinden sarsan zelzelenin ruhsal tesirleri de son derece ağır… Bilhassa zelzelesi yaşayan, enkazdan kurtarılan çocukların psikolojisine de dikkat edilmesi, onlara bu istikamette acil takviye verilmesi çok değerli. ‘‘Hayatta kalan çocuklar için sarsıntının ruhsal tesirleri daha da yıkıcı olabilir” diyen Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Dr. Herdem Aslan Genç, bu süreçte ortaya çıkabilecek sıkıntıları, çocuklara yanlışsız yaklaşım yollarını ve ne vakit ruhsal dayanak alınması gerektiğini şöyle anlattı…
Dr. Herdem Aslan Genç
BU BELİRTİLERE DİKKAT!
Genel olarak baktığımızda sarsıntısı yaşayan çocuklar endişe, tasa ve gerilim de yaşayabilir, mutsuzluk ve öfke belirtileri gösterebilir. Bunların yanı sıra kimi çocuklarda donukluk, hislerini söz edememe, karın ağrısı üzere bedensel belirtiler, kabuslar, uyumakta yahut etraflarında olup bitene konsantre olmakta zahmet görülebilir.
CİDDİ MESELELER GELİŞEBİLİR
Depremi yaşayan çocuklar, genel ruh sıhhatlerini ve günlük hayat fonksiyonlarını etkileyebilecek sıkıntılarla karşılaşabilirler. Bunların başında travmaya bağlı süreğen endişe gelir; sarsıntı üzere travmatik bir olay yaşayan çocuklar kendilerini korkmuş, kaygılı ve daima gergin hissedebilirler. Her an zelzelesi tekrar yaşama korkusu ve daima tetikte olma halinde olabilirler. Kabuslar görebilir, uyumakta zorluk çekebilirler ve onlara olayı hatırlatan yerlerden, şahıslardan yahut etkinliklerden kaçınabilirler. Bir zelzelede arkadaşlarını, aile üyelerini yahut konutlarını kaybeden çocuklar ağır hüzün ve ıstırap hisleri yaşayabilir, yas süreci içerisinde etraflarına odaklanmakta zahmet çekip, tüm niyet odağını kayıpları ile olan yaşantılarına aktarabilirler.
UZUN PERİYOT TESİRLERİ OLABİLİR
Depremin çocukların ruhsal düzgünlük hali üzerinde kıymetli ve uzun periyodik tesirleri olabilir. Bu tesirler içerisinde ‘Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu’ dediğimiz süreğen dehşet, kaygı hisleri, tetik halinde olma, travmatik olayın hatırlatıcılarından kaçınma tablosu yer alabilir. Sarsıntı sonucu kayıp ve travma yaşayan çocuklarda depresyon gelişebilir. Bu, hüzün, ümitsizlik, motivasyon eksikliği, uyku ve iştah sıkıntıları ile kendini gösterebilir. Zelzele travması yaşayan çocuklar, gelecek ömürlerinde da diğerlerine güvenmek, bağlanmak ve yakın münasebetlerde kendilerini inançta hissetmekte zorlanabilirler. Bu ruhsal zorluklar tedavi edilmediğinde ileriki ömürlerinde olumsuz hislerle başa çıkabilmek için alkol-madde bağımlılığı üzere problemler yaşayabilirler.
Önce ne yapılmalı?
Öncelikle çocuklara inançlı barınak, yiyecek, pak suya erişimin sağlanması, gereksinim duydukları tıbbi tedavilerin sağlanması, bunlarla birlikte kaos ortamında mümkün şiddet ve sömürüden korunmaları gerekir. Çocukların hislerini söz etmek, olayları zihinlerinde tekrar işlemleyebilmek için oyuna gereksinimleri vardır, bu ortamı sağlamak, onlara oyun arkadaşı olmak, oyunu onların yönetmesine müsaade vermek güzel olur. Birinci fırsatta çocuklara nizamlı yemek, uyku ve eğitim saatleri belirleyerek bir rutin oluşturmak inanç ve olağanlık hissini artıracaktır. Çocuklar yaşlarına uygun biçimde yardım çalışmalarına dahil edilebilir; bölgedeki çocuklar kaldıkları ortamın toplanması, eşyaların düzenlenmesi üzere etkinliklerde görevlendirilebilir; bunlar denetim duygusu hissetmelerini sağlar, dayanıklılık ve güzelleşmeyi teşvik edebilir.
Ne vakit yardım alınmalı?
Eğer kaygı ve tasa hali tüm gün kalıcı olarak devam ediyorsa, çocuk arkadaşları ve ailesi dahil kendini toplumsal etrafından geri çekiyor ve içine kapanıyorsa, gün içinde ruh hali geniş bir dalgalanma gösteriyorsa, saldırgan ve yıkıcı davranışlar gösteriyorsa, uyumak, yemek üzere günlük fonksiyonlarda sorun yaşıyorsa, zelzeleyle ilgili üzücü anılar zihninde sık sık tekrar canlanıyorsa, kendine ziyan verme davranışı varsa profesyonel bir ruh sıhhati takviyesi alması gereklidir.
Enkazdan çıkarılanlara nasıl dayanak olunmalı?
Enkazdan kurtarılan çocuklar bir an evvel aileleriyle bir ortaya getirilmelidir. Bu sağlanamıyorsa yakınlarına ulaşmak ve onlarla görüştürmek kaygı ve tasalarını, baş karışıklığını azaltmak ve güvenlik hissini geliştirmek için kıymetlidir. Bilhassa hastane odalarında ve ağır bakım ünitelerinde şartlar el verdiğince odalarında yalnız bırakmamak, konuşabilecekleri şahısların yanlarında olmasının sağlanması kıymetlidir.
Kayıplar nasıl anlatılmalı?
Çocuklara sarsıntıdan sonraki kayıpları, bilhassa de bir ebeveynin kaybını açıklamak epey kuvvetli bir sorumluluktur. Bu noktada bilgiyi dürüstlükle yaşlarına uygun olarak yanlışsız bir formda anlatmak gerekir. Karmaşık açıklamalardan, bilhassa küçük çocuklarda soyut kavramlardan kaçınmak, kolay bir lisan kullanmak gerekir. Çocukların kaygı ve gerilimini azaltmak için inançta olduklarına dair garanti vermek kıymetlidir. “Bundan sonra ona kim bakacak, kim yemek yapacak, nerede yaşayacak?” üzere soruların mümkün olduğunda cevaplanması gerekir. Bu süreçte çocuklar birbirinden çok farklı reaksiyonlar verebilir, ağır bir ıstırap, ağlama, isyan ve öfke hali olabileceği üzere donukluk, şaşkınlık hali de olabilir. Her hissin ve his dışavurumunun söz edilmesi çocuklara alan ve vakit tanımak, çabucak telkinle sakinleştirmeye çalışmadan sırf eşlik etmek, fakat kendine ziyan verme üzere durumlarda harekete geçmek gerekir. Her çocuğun ebeveyn kaybıyla kendine has bir biçimde başa çıkacağını ve onları desteklemenin tek bir “doğru” yolu olmadığını bilmek gerekir.
Kaynak: Sözcü
