“Geroprotektif” ismi verilen ilaçlar, yaşlanmayı geciktirme maksadıyla geliştirilen yeni bir sınıf. Metformin, Rapamisin ve NAD+ üzere moleküller bu sınıfta sayılıyor. Hayvanlarda hayat müddetini artırdığı görülen bu ilaçlar, insanlarda hâlâ deney basamağında. Sorun şu: Bu moleküllerin birden fazla, hücre seviyesinde umut verse de, insan bilgileri ya çok kısıtlı ya da çelişkili. Her biyolojik değişim uzun ömür manasına gelmiyor. Bilim dünyası temkinli, lakin destek bölümü çoktan coşmuş
durumda.
Kolajen cildi gençleştirir mi?
Piyasadaki kolajen tozları, kapsülleri ya da içecekleri direkt cilde gitmez. Ağızdan alındığında kolajen molekülü parçalanır, kana aminoasit olarak karışır. Bu aminoasitler bedende her yere dağılır; kolajen üretimi artabilir lakin bu ciltte olur garantisi yoktur. Üstelik ciltte işe yarasa bile, tesiri genetik, yaş ve hayat stiline nazaran değişir. Klinik aktiflik çok sonlu; kozmetik kesimi ise bu bilinmezliği pazarlıyor.
Antioksidan desteği yaşlanmayı yavaşlatır mı?
Antioksidanlar hür radikalleri nötralize eder; fakat fazla alınırsa bedenin doğal savunma sistemlerini de baskılayabilir. Örneğin yüksek doz C ve E vitamini, birtakım çalışmalarda kas gelişimini yavaşlatmış, hatta hücresel sinyal yollarını bozmuştur. Zira özgür radikaller yalnızca ziyanlı değil; hücre yenilenmesini ve bağışıklık sistemini uyarıcı misyonlar de yapar. Fazlası “koruma” değil, engelleme olabilir.
Kalori kısıtlaması uzun ömrün anahtarı mı?
Farelerde, meyve sineklerinde işe yaradı; lakin insan biyolojisi çok daha karmaşık. Kalori kısıtlaması kimi bireylerde iltihabı azaltıp metabolik sıhhat sunarken; diğerlerinde kas kaybı, regl düzensizliği, bağışıklık düşüşü ve zihinsel çöküntüye neden olabilir. 50 yaş üstü bireylerde kalori kısıtlaması kemik erimesini tetikleyebilir. “Yemek az, ömür uzun” savı, şahsî şartlara nazaran değişiyor.
Detoks kürleri bedeni arındırır mı?
Zencefil suyu, faal kömür, lahana çorbası… Bunlar moda olmuş “detoks” eserlerinden kimileri. Gerçekte ise sağlıklı bir bireyin karaciğeri ve böbreği aslında detoks makinesidir. Limonla, tarçınla ya da sıvıyla yapılan kürlerin bilimsel bir toksin temizleyici tesiri yoktur. Tersine, kimi detoks programları düşük protein ve kaloriyle kas kaybına, sıvı kaybına ve yorgunluğa neden olabilir. Arınmak değil, yorulmak mümkün.
Sabah güçlü, akşam hafif beslenin
“Az yemek uzun yaşatır” tezi bireye nazaran değişiyor. Pekala akşam 8’den sonra yemek nitekim göbek yapar mı?
Bilim ne diyor: Sabah güçlü kahvaltı, öğle istikrarlı öğün, akşam ise hafif ve erken yenen yemek biyolojik saati destekliyor.
Metabolizma akşam yavaşladığı için geç yenen yemekler yağlanmayı artırabilir, bilhassa karın bölgesinde. Lakin herkes için tıpkı reçete geçerli değil.
Yaşlanma suratını etkileyen genetik faktörler
FOXO3, SIRT1, APOE üzere genlerin birtakım varyantları uzun ömürle ilişkilendirilmiştir. FOXO3, hücresel tamir düzeneklerini aktive ederken; SIRT1 DNA tamiratı ve iltihap denetiminde rol oynar. APOE ise bilhassa Alzheimer’a yatkınlığı tesirler.
Bugün birtakım testlerle bu genetik yatkınlık tahlil edilebiliyor. Lakin uzmanlar uyarıyor: Bu testler bir yazgı değil, yalnızca mümkünlük sunar. Yale ve Cambridge araştırmalarına nazaran, yaşlanmanın % 25–30’u genetik; gerisi çevresel.
Yani yeterli genleriniz varsa şanslısınız fakat berbat alışkanlıklarla avantajınızı silebilirsiniz. Aksine, riskli genlere karşın, uyku, gerilim, idman ve hakikat beslenmeyle biyolojik yaşınızı yavaşlatmanız mümkün.
Longevity (Uzun yaşam) için 5 sağlam alışkanlık
– Her gün 7–8 saat kaliteli uyku: Melatonin döngüsünü korur, hücre yenilenmesini dayanaklar.
– Haftada 3–4 gün tempolu yürüyüş yahut idman: Kas kütlesini korur, iltihabı azaltır, biyolojik yaşınızı düşürür.
– İşlenmiş besinlerden uzak, liften varlıklı beslenme: Bağırsak mikrobiyotanız yaşınızı belirleyen ana faktörlerden biri.
– Gerilimi yönetmeyi öğrenin: Kronik gerilim telomerleri kısaltır, hücre yaşlanmasını hızlandırır.
– Yılda bir sıhhat taraması: Sessiz ilerleyen hastalıklar, uzun ömrün en büyük tehdididir.
Uzmanların uzak durun dediği 5 uygulama
– “Detoks” ismi altında açlık kürleri: Kas kaybı, baş dönmesi ve hormonal bozukluk riski yaratır.
– Yüksek doz C ve E vitamini desteği: Antioksidan istikrarını bozabilir, hücre yenilenmesini yavaşlatabilir.
– “Gençleştiren enjeksiyonlar” pazarlayan influencer’lar: Bilimsel bilgi olmadan uygulanan her enjeksiyon risktir.
– Daima kalori kısıtlaması: Bilhassa ileri yaşta kas ve bağışıklık sistemi zayıflar.
– Kendi başına metformin yahut NAD+ kullanımı: Kanser, karaciğer hastalığı üzere riskleri göz gerisi ederseniz, yarardan çok ziyan görebilirsiniz.
YARIN: Prostat
– Prostat büyümesi, enfeksiyon ve kanser birbirinden nasıl ayırt edilir?
– PSA testi neyi gösterir, neyi göstermez?
– Yüksek PSA’nın her vakit kanser manasına mı gelir?
– İlaç mı, ameliyat mı, yoksa izlem mi?
– Hangi hastaya hangi tedavi uygundur?
Kaynak: Sözcü
